Diagnostyka neurorozwojowa

Diagnoza łączona
ADHD i autyzmu (AuDHD)

AuDHD to termin opisujący współwystępowanie ADHD oraz zaburzeń ze spektrum autyzmu u jednej osoby. To nie suma dwóch zaburzeń, ale unikalny sposób działania mózgu — który warto zrozumieć, zamiast oceniać.

Umów wizytę Jak wygląda AuDHD na co dzień?
Dla dorosłych
Bez skierowania
ADHD + spektrum autyzmu
Łódź
Diagnoza łączona ADHD i autyzmu (AuDHD) u dorosłych w Łodzi

AuDHD

ADHD i autyzm razem

Czym jest AuDHD?

Gdy ADHD i autyzm współwystępują

Jeszcze w klasyfikacji DSM-IV nie dopuszczano jednoczesnego rozpoznania obu zaburzeń. Dopiero DSM-5 w 2013 roku zmieniło to podejście, umożliwiając diagnozę współwystępowania ADHD i ASD.

AuDHD to nieformalny termin używany do opisu współwystępowania dwóch zaburzeń neurorozwojowych: ADHD (zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi) oraz zaburzeń ze spektrum autyzmu (ASD).

Nie jest to odrębna jednostka diagnostyczna w klasyfikacjach ICD-11 ani DSM-5-TR, jednak pojęcie to coraz częściej pojawia się w praktyce klinicznej oraz psychoedukacji. Wynika to z rosnącej wiedzy o tym, że ADHD i autyzm bardzo często współwystępują u jednej osoby.

Wspólne podłoże

ADHD i autyzm — dlaczego tak często współwystępują?

Badania wskazują, że ADHD i ASD mają częściowo wspólne podłoże neurobiologiczne i genetyczne. Dotyczą one m.in. obszarów odpowiedzialnych za:

Uwagę i kontrolę poznawczą

Funkcje wykonawcze

Regulację emocji

Przetwarzanie sensoryczne

Kontrolę impulsów

30–80%

Szacuje się, że objawy ADHD mogą występować nawet u 30–80% osób w spektrum autyzmu, a cechy autystyczne są częstsze u osób z ADHD niż w populacji ogólnej.

Nie oznacza to jednak automatycznie podwójnej diagnozy — każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny klinicznej.

Objawy AuDHD

Jak może wyglądać codzienne funkcjonowanie?

W AuDHD mechanizmy typowe dla ADHD i dla autyzmu mogą się przeplatać, a czasem wręcz ze sobą „konkurować". Poniżej pięć obszarów, w których widać to najwyraźniej.

Obszar 01

Uwaga i koncentracja

W ADHD typowe są trudności z utrzymaniem uwagi, rozpraszanie się oraz problemy z kończeniem zadań. W autyzmie natomiast często występuje hiperfokus — bardzo intensywne skupienie na jednym temacie. W AuDHD te dwa mechanizmy mogą się przeplatać.

Przykład z życia

Osoba planuje odpowiedzieć na kilka maili. Siada do komputera, ale „na chwilę" sprawdza jeden temat. Po 20 minutach jest już głęboko zanurzona w artykułach i materiałach, które nie były planowane. Po kilku godzinach orientuje się, że nie odpowiedziała na żaden mail, mimo że zadanie było proste.

Obszar 02

Rutyna i potrzeba zmian

Autyzm wiąże się często z potrzebą przewidywalności i stabilności, natomiast ADHD — z potrzebą nowych bodźców i zmienności. W efekcie osoba z AuDHD może jednocześnie potrzebować planu i mieć trudność z jego realizacją.

Przykład z życia

Osoba tworzy dokładny plan dnia, który rano daje jej poczucie kontroli. Jednak w praktyce pojawia się trudność z rozpoczęciem pierwszego zadania, potem jedno opóźnienie „rozsypuje" cały harmonogram, co kończy się frustracją i poczuciem chaosu.

Obszar 03

Funkcjonowanie społeczne

W ADHD częste są impulsywne wypowiedzi i działanie bez zastanowienia. W autyzmie trudności dotyczą interpretacji sygnałów społecznych, ironii czy niewerbalnych komunikatów. W AuDHD te trudności mogą się łączyć.

Przykład z życia

Podczas rozmowy osoba mówi dużo, wchodzi w szczegóły i dygresje. Po spotkaniu analizuje każde zdanie i zastanawia się, czy nie powiedziała czegoś „nie tak". Jednocześnie po intensywnych kontaktach społecznych potrzebuje długiego czasu samotności, żeby się zregenerować.

Obszar 04

Przetwarzanie sensoryczne

Wiele osób z AuDHD doświadcza nadwrażliwości sensorycznej, ale także potrzeby silnej stymulacji. Codzienne środowisko może być zarówno zbyt intensywne, jak i zbyt monotonne.

Przykład z życia

W sklepie osoba czuje się przeciążona światłem, dźwiękami i ruchem ludzi. Po powrocie do domu włącza muzykę, scrolluje telefon i robi kilka rzeczy naraz, ponieważ cisza wydaje się równie trudna jak nadmiar bodźców.

Obszar 05

Regulacja emocji

ADHD wiąże się z impulsywnością emocjonalną, a autyzm — z trudnością w identyfikacji i nazywaniu emocji. W AuDHD może to prowadzić do intensywnych reakcji emocjonalnych i przeciążenia.

Przykład z życia

Niewielka zmiana planów, np. odwołane spotkanie, wywołuje silne napięcie i frustrację. Po chwili pojawia się zmęczenie i wycofanie. Z zewnątrz może wyglądać to jak „przesadna reakcja", ale wewnętrznie jest to efekt przeciążenia układu nerwowego.

AuDHD u dorosłych

Dlaczego diagnoza bywa późna?

Coraz częściej diagnoza ADHD i autyzmu pojawia się dopiero w dorosłości. Dotyczy to szczególnie AuDHD u dorosłych oraz AuDHD u kobiet, gdzie objawy bywają mniej widoczne.

Wiele osób przez lata:

  • maskuje trudności
  • uczy się „dopasowywać" do otoczenia
  • słyszy, że jest „zdolne, ale chaotyczne"
  • doświadcza przewlekłego stresu, lęku lub wypalenia

Dopiero w dorosłości, często po diagnozie dziecka, zaczynają zauważać u siebie podobne cechy.

Diagnoza AuDHD u dorosłych – Kształt Emocji, Łódź

Zasoby, nie tylko trudności

Mocne strony osób z AuDHD

AuDHD to nie tylko trudności, ale również zasoby.

Kreatywność i nieszablonowe myślenie

Intensywna ciekawość

Zdolność hiperfokusu

Wrażliwość emocjonalna

Dostrzeganie szczegółów

Oryginalne rozwiązywanie problemów

Proces diagnostyczny

Jak wygląda diagnoza AuDHD?

Nie istnieje jedno badanie diagnostyczne dla AuDHD. Diagnozuje się osobno ADHD i ASD — dlatego proces ma charakter łączony i wieloetapowy.

1

Wywiad rozwojowy

Szczegółowa rozmowa o historii rozwoju od wczesnego dzieciństwa — objawy obu zaburzeń mają swój początek w dzieciństwie.

2

Obserwacja kliniczna

Ocena funkcjonowania podczas spotkań diagnostycznych, prowadzona przez doświadczonego specjalistę.

3

Testy psychologiczne

Narzędzia diagnostyczne dobierane indywidualnie — odrębnie w kierunku ADHD oraz spektrum autyzmu.

4

Analiza funkcjonowania w różnych obszarach życia

Ocena wpływu objawów na pracę, naukę, relacje i codzienne funkcjonowanie.

5

Ocena funkcji poznawczych i emocjonalnych

Kluczowe jest różnicowanie z innymi trudnościami, takimi jak zaburzenia lękowe, depresja czy OCD.

Celem diagnozy nie jest etykieta, ale lepsze zrozumienie funkcjonowania osoby i dobranie odpowiedniego wsparcia.

Podejrzewasz u siebie ADHD i spektrum autyzmu?

Diagnoza łączona pozwala spojrzeć na oba obszary jednocześnie — i lepiej zrozumieć swój sposób funkcjonowania.

Umów wizytę

Po diagnozie

Wsparcie osób z AuDHD

Najczęściej pomocne są:

Przewidywalne środowisko

Stała struktura dnia zmniejsza przeciążenie.

Jasna komunikacja

Wprost, bez domyślników i niedopowiedzeń.

Dzielenie zadań na mniejsze kroki

Małe kroki ułatwiają rozpoczęcie i dokończenie.

Narzędzia organizacyjne

Checklisty i kalendarze odciążają pamięć roboczą.

Regulacja bodźców sensorycznych

Dostosowanie otoczenia do własnej wrażliwości.

Psychoterapia i psychoedukacja

Zrozumienie siebie i budowanie strategii działania.

Farmakoterapia w ADHD

Jeśli wskazana — zawsze pod kontrolą lekarza.

Najczęstsze nieporozumienia

AuDHD nie oznacza „podwójnego nasilenia zaburzeń"

AuDHD to specyficzny profil funkcjonowania. Nie wynika ono z braku motywacji czy chęci, lecz z odmiennego sposobu przetwarzania informacji przez układ nerwowy.

Pytania i odpowiedzi

FAQ — Diagnoza łączona ADHD i autyzmu

AuDHD to nieformalny termin używany do opisu współwystępowania dwóch zaburzeń neurorozwojowych: ADHD (zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi) oraz zaburzeń ze spektrum autyzmu (ASD). Opisuje unikalny sposób działania mózgu, a nie prostą sumę dwóch zaburzeń.

Nie. AuDHD nie jest odrębną jednostką diagnostyczną w klasyfikacjach ICD-11 ani DSM-5-TR. W procesie diagnostycznym rozpoznaje się osobno ADHD i osobno zaburzenia ze spektrum autyzmu. Pojęcie AuDHD coraz częściej pojawia się jednak w praktyce klinicznej i psychoedukacji.

Tak. Dawniej (w klasyfikacji DSM-IV) nie dopuszczano jednoczesnego rozpoznania obu zaburzeń — dopiero DSM-5 w 2013 roku umożliwiło diagnozę współwystępowania ADHD i ASD. Szacuje się, że objawy ADHD mogą występować nawet u 30–80% osób w spektrum autyzmu.

Nie istnieje jedno badanie diagnostyczne dla AuDHD — diagnozuje się osobno ADHD i ASD. Proces obejmuje wywiad rozwojowy, obserwację kliniczną, testy psychologiczne, analizę funkcjonowania w różnych obszarach życia oraz ocenę funkcji poznawczych i emocjonalnych. Kluczowe jest różnicowanie z innymi trudnościami, takimi jak zaburzenia lękowe, depresja czy OCD.

Objawy bywają mniej widoczne — szczególnie u dorosłych i u kobiet. Wiele osób przez lata maskuje trudności, uczy się „dopasowywać" do otoczenia, słyszy, że jest „zdolne, ale chaotyczne", i doświadcza przewlekłego stresu, lęku lub wypalenia. Często dopiero diagnoza dziecka skłania rodzica do przyjrzenia się własnym cechom.

Nie. AuDHD nie oznacza „podwójnego nasilenia zaburzeń", ale specyficzny profil funkcjonowania. Nie wynika z braku motywacji czy chęci, lecz z odmiennego sposobu przetwarzania informacji przez układ nerwowy.

Najczęściej pomocne są: przewidywalne środowisko, jasna komunikacja, dzielenie zadań na mniejsze kroki, narzędzia organizacyjne (checklisty, kalendarze), regulacja bodźców sensorycznych, psychoterapia i psychoedukacja oraz — jeśli wskazana — farmakoterapia w ADHD.

Literatura

  • American Psychiatric Association (2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5-TR). Washington, DC: APA Publishing.
  • World Health Organization (2019–2022). ICD-11: International Classification of Diseases.
  • Barkley, R. A. Attention-Deficit Hyperactivity Disorder: A Handbook for Diagnosis and Treatment.
  • Attwood, T. The Complete Guide to Asperger's Syndrome / Autism Spectrum Disorder.
  • Antshel, K. M., & Russo, N. (2019). Autism spectrum disorders and ADHD: overlapping phenomenology and co-occurrence.
  • Hollingdale, J. et al. (2019). Autistic traits in ADHD populations: a meta-analytic review. Psychological Medicine.
  • Rommelse, N. N. J. et al. (2010). Genetic and neurobiological overlap between ADHD and ASD.
  • Young, S., et al. (2017). Guidance on ADHD and ASD comorbidity.

Treści na tej stronie mają charakter psychoedukacyjny i nie zastępują diagnozy klinicznej ani konsultacji specjalistycznej.

Diagnoza łączona ADHD i autyzmu — Łódź

Zrozum, jak naprawdę działa Twój mózg

Coraz większa wiedza o neuroróżnorodności pozwala lepiej rozumieć osoby z AuDHD i tworzyć bardziej wspierające środowisko. Umów się na diagnozę łączoną ADHD i spektrum autyzmu.

Umów wizytę Masz pytania? Napisz do nas