Psychoterapia

Kiedy troska zamienia się w zamartwianie? O lęku przed niepewnością

K
Klaudia Woźniak
· 6 min czytania · 19 listopada 2026

A jeśli coś pójdzie nie tak?”, „A jeśli sobie nie poradzę?”, „A jeśli przeoczę coś ważnego?”.

Takie pytania mogą pojawiać się w różnych momentach życia. Czasem pomagają przygotować się na trudność. Bywa jednak, że wracają wciąż od nowa, a zamiast rozwiązania przynoszą coraz więcej napięcia.

Przy lęku uogólnionym zamartwianie może dotyczyć wielu obszarów: zdrowia, pracy, relacji, finansów czy codziennych obowiązków. Tematy się zmieniają, ale poczucie zagrożenia i potrzeba upewnienia się, że wszystko będzie dobrze, mogą pozostawać podobne.

Warto przyjrzeć się nie tylko temu, czego się obawiamy, ale także temu, co robimy, kiedy pojawia się niepewność.

01

Kiedy myślenie o problemie pomaga?

Wyobraź sobie, że martwisz się zbliżającą rozmową w pracy. Możesz zastanowić się, co chcesz powiedzieć, przygotować kilka punktów i zaplanować, jak zareagujesz na pytania. To konkretne działania, które mogą pomóc w sytuacji, na którą masz wpływ.

Zamartwianie często wygląda inaczej. Myśli krążą wokół kolejnych możliwości: „A jeśli źle wypadnę?”, „A jeśli ktoś źle mnie zrozumie?”, „A jeśli to wpłynie na moją przyszłość?”. Mimo intensywnego analizowania trudno dojść do momentu, w którym sprawa wydaje się zamknięta. Pojawia się następne „a jeśli”.

Pytanie pomocnicze

Czy to zmartwienie prowadzi mnie do konkretnego kroku, czy każe mi jeszcze raz przeanalizować tę samą obawę?

Informacja

Zamartwianie może dawać poczucie, że przygotowujemy się na przyszłość. Warto jednak sprawdzić, czy prowadzi do działania, czy tylko na chwilę zmniejsza niepokój.
02

Jak powstaje błędne koło zamartwiania?

Niepewność może uruchomić lęk i potrzebę szybkiego upewnienia się, że wszystko jest w porządku. Sprawdzanie, dopytywanie, analizowanie albo unikanie sytuacji czasem przynosi chwilową ulgę. Gdy lęk wraca, pojawia się pokusa, by zrobić to samo ponownie.

03

Błędne koło zamartwiania

1

Pojawia się niepewność

„Nie wiem, jak potoczy się ta sytuacja”.
2

Umysł przewiduje zagrożenie

„A jeśli wydarzy się coś złego?”
3

Próbuję zmniejszyć lęk

Sprawdzam, pytam o zapewnienie, analizuję albo unikam.
4

Czuję chwilową ulgę

Niepokój na moment słabnie.
5

Niepewność nadal wydaje się groźna

Nie mam okazji przekonać się, że mogę sobie poradzić bez kolejnego sprawdzania czy zapewniania.
6

Pojawia się następna obawa

Koło zaczyna się od nowa

Uwaga

To uproszczony schemat. U różnych osób błędne koło może przebiegać inaczej.
04

Dlaczego tak trudno odpuścić potrzebę pewności?

Niepewność bywa nieprzyjemna. Możemy szukać zapewnień, sprawdzać, analizować rozmowy, przewidywać wszystkie możliwe scenariusze albo odkładać decyzję, dopóki nie będziemy mieć pewności. Takie zachowania mogą na chwilę przynieść ulgę.

Jeśli jednak ulga szybko mija i znów pojawia się potrzeba sprawdzenia, pytania lub rozważania kolejnej możliwości, warto zauważyć ten cykl. Próbując uzyskać całkowitą pewność, nie zawsze uczymy się, że potrafimy poradzić sobie również wtedy, gdy nie wiemy wszystkiego.

To nie oznacza, że każde sprawdzanie jest problemem ani że należy ignorować realne zagrożenia. Chodzi o zauważenie, czy dana czynność pomaga rozwiązać konkretną sprawę, czy głównie na moment uspokaja lęk, który wkrótce wraca.

Problem, który dzieje się teraz

Masz przed sobą konkretne zadanie z terminem. Możesz określić, co trzeba zrobić, i wybrać pierwszy możliwy krok. Pomocne pytanie: Co mogę zrobić teraz, żeby posunąć tę sprawę do przodu?

Scenariusz dotyczący przyszłości

Obawiasz się, że kiedyś możesz nie poradzić sobie z trudną sytuacją, choć nie wiadomo, czy i kiedy ona nastąpi. Pomocne pytanie: Czy mogę coś rozstrzygnąć teraz, czy próbuję uzyskać pewność, której dziś nie mam?
05

Krótkie ćwiczenie: zatrzymaj się przy jednym zmartwieniu

1

Zauważ fakty

Co wiem o tej sytuacji na pewno?
2

Nazwij obawę

Czego się obawiam, ale jeszcze nie wiem?
3

Sprawdź, na co masz wpływ

Czy istnieje konkretny krok, który mogę podjąć teraz?
4

Wybierz, na czym skupisz uwagę

Jeśli nie mogę tego dziś rozstrzygnąć, na czym chcę skupić uwagę?

Informacja

Celem nie jest udowodnienie sobie, że nic złego się nie wydarzy. Nie chodzi też o zmuszanie się do spokoju. Ćwiczenie pomaga oddzielić fakty od przewidywań i sprawdzić, czy można zrobić coś użytecznego albo uznać, że odpowiedź na razie pozostaje nieznana.
06

Za zmartwieniami może kryć się ważna historia

Sposób reagowania na niepewność nie bierze się znikąd. Wpływ mogą mieć wcześniejsze doświadczenia i przekonania o sobie, innych ludziach czy świecie. Ktoś mógł na przykład nauczyć się, że musi wszystko przewidzieć, żeby uniknąć krytyki, błędu albo rozczarowania.

Zrozumienie, skąd bierze się taki wzorzec, może pomóc spojrzeć na siebie z większą ciekawością, a mniejszą surowością. W terapii można wspólnie przyjrzeć się temu, jak myśli, emocje i zachowania łączą się w codziennym życiu. Zmiana może zaczynać się od lepszego rozumienia własnych reakcji i ćwiczenia nowych sposobów odpowiadania na trudności.

Najważniejsze wnioski

  • Zamartwianie może dotyczyć wielu tematów i zmieniać się w ciągu dnia.
  • Nie każde zmartwienie jest bezużyteczne. Część pomaga zauważyć problem i podjąć działanie.
  • Sprawdzanie, dopytywanie i unikanie mogą przynosić chwilową ulgę, ale czasem podtrzymują potrzebę kolejnych zapewnień.
  • Warto odróżniać konkretny problem, na który można zareagować, od przewidywanego scenariusza.
  • Nie trzeba mieć całkowitej pewności, by zrobić mały, pomocny krok.

Czy częste zamartwianie oznacza lęk uogólniony?

Nie. Sam fakt, że ktoś często się martwi, nie wystarcza do rozpoznania zaburzenia. Znaczenie mają między innymi czas trwania, nasilenie objawów i wpływ na codzienne funkcjonowanie. Diagnozę stawia specjalista po zebraniu szerszych informacji.

Czy mogę całkowicie przestać się martwić?

Celem nie musi być wyeliminowanie każdej obawy. Bardziej pomocne może być rozpoznawanie, kiedy zmartwienie prowadzi do konkretnego działania, a kiedy zaczyna krążyć w kółko i odbierać czas lub energię.

Co mogę zrobić, kiedy nie potrafię przestać analizować?

Spróbuj zapisać obawę, oddzielić to, co wiesz, od tego, co przewidujesz, i sprawdzić, czy istnieje jeden konkretny krok do wykonania. Jeśli analiza wraca mimo prób, może to być sygnał, by przyjrzeć się temu wzorcowi ze specjalistą.

Kiedy warto skonsultować się ze specjalistą?

Gdy zamartwianie zajmuje dużo czasu, utrudnia sen, odpoczynek, pracę lub relacje, albo gdy trudno samodzielnie przerwać powracający cykl lęku i szukania pewności.

Jeśli lęk i zamartwianie utrudniają Ci codzienne życie, możesz porozmawiać o tym ze specjalistą. Wspólne przyjrzenie się temu, jak powstaje i utrzymuje się trudność, może być pierwszym krokiem do poszukiwania bardziej pomocnych sposobów radzenia sobie.

Umów konsultację psychoterapeutyczną

Literatura

  • Leahy, R. L., Lekarstwo na zmartwienia: jak w siedmiu krokach osiągnąć wewnętrzną harmonię, wydanie II polskie, Fraszka Edukacyjna, 2019.
  • Robichaud, M., Dugas, M. J., The Generalized Anxiety Disorder Workbook: A Comprehensive CBT Guide for Coping with Uncertainty, Worry, and Fear, New Harbinger Publications, 2015. Informacje wydawcy
  • Dugas, M. J., Robichaud, M., Cognitive-Behavioral Treatment for Generalized Anxiety Disorder: From Science to Practice, Routledge, 2007.

O autorze

Klaudia Woźniak

mgr · Psychoterapeuta

Specjalista Centrum Psychoterapii i Rozwoju Kształt Emocji. Na profilu znajdziesz obszary, w których pomaga, oraz pozostałe artykuły.

Zobacz profil specjalisty

Gotowy na zmianę?

Zrób pierwszy krok.
My zajmiemy się resztą.

Nasi specjaliści są gotowi Cię wesprzeć. Umów się na konsultację wstępną i przekonaj się, jak psychoterapia może zmienić Twoje życie.