A jeśli coś pójdzie nie tak?”, „A jeśli sobie nie poradzę?”, „A jeśli przeoczę coś ważnego?”.
Takie pytania mogą pojawiać się w różnych momentach życia. Czasem pomagają przygotować się na trudność. Bywa jednak, że wracają wciąż od nowa, a zamiast rozwiązania przynoszą coraz więcej napięcia.
Przy lęku uogólnionym zamartwianie może dotyczyć wielu obszarów: zdrowia, pracy, relacji, finansów czy codziennych obowiązków. Tematy się zmieniają, ale poczucie zagrożenia i potrzeba upewnienia się, że wszystko będzie dobrze, mogą pozostawać podobne.
Warto przyjrzeć się nie tylko temu, czego się obawiamy, ale także temu, co robimy, kiedy pojawia się niepewność.
Kiedy myślenie o problemie pomaga?
Wyobraź sobie, że martwisz się zbliżającą rozmową w pracy. Możesz zastanowić się, co chcesz powiedzieć, przygotować kilka punktów i zaplanować, jak zareagujesz na pytania. To konkretne działania, które mogą pomóc w sytuacji, na którą masz wpływ.
Zamartwianie często wygląda inaczej. Myśli krążą wokół kolejnych możliwości: „A jeśli źle wypadnę?”, „A jeśli ktoś źle mnie zrozumie?”, „A jeśli to wpłynie na moją przyszłość?”. Mimo intensywnego analizowania trudno dojść do momentu, w którym sprawa wydaje się zamknięta. Pojawia się następne „a jeśli”.
Pytanie pomocnicze
Informacja
Jak powstaje błędne koło zamartwiania?
Niepewność może uruchomić lęk i potrzebę szybkiego upewnienia się, że wszystko jest w porządku. Sprawdzanie, dopytywanie, analizowanie albo unikanie sytuacji czasem przynosi chwilową ulgę. Gdy lęk wraca, pojawia się pokusa, by zrobić to samo ponownie.
Błędne koło zamartwiania
Pojawia się niepewność
Umysł przewiduje zagrożenie
Próbuję zmniejszyć lęk
Czuję chwilową ulgę
Niepewność nadal wydaje się groźna
Pojawia się następna obawa
Uwaga
Dlaczego tak trudno odpuścić potrzebę pewności?
Niepewność bywa nieprzyjemna. Możemy szukać zapewnień, sprawdzać, analizować rozmowy, przewidywać wszystkie możliwe scenariusze albo odkładać decyzję, dopóki nie będziemy mieć pewności. Takie zachowania mogą na chwilę przynieść ulgę.
Jeśli jednak ulga szybko mija i znów pojawia się potrzeba sprawdzenia, pytania lub rozważania kolejnej możliwości, warto zauważyć ten cykl. Próbując uzyskać całkowitą pewność, nie zawsze uczymy się, że potrafimy poradzić sobie również wtedy, gdy nie wiemy wszystkiego.
To nie oznacza, że każde sprawdzanie jest problemem ani że należy ignorować realne zagrożenia. Chodzi o zauważenie, czy dana czynność pomaga rozwiązać konkretną sprawę, czy głównie na moment uspokaja lęk, który wkrótce wraca.
Problem, który dzieje się teraz
Scenariusz dotyczący przyszłości
Krótkie ćwiczenie: zatrzymaj się przy jednym zmartwieniu
Zauważ fakty
Nazwij obawę
Sprawdź, na co masz wpływ
Wybierz, na czym skupisz uwagę
Informacja
Za zmartwieniami może kryć się ważna historia
Sposób reagowania na niepewność nie bierze się znikąd. Wpływ mogą mieć wcześniejsze doświadczenia i przekonania o sobie, innych ludziach czy świecie. Ktoś mógł na przykład nauczyć się, że musi wszystko przewidzieć, żeby uniknąć krytyki, błędu albo rozczarowania.
Zrozumienie, skąd bierze się taki wzorzec, może pomóc spojrzeć na siebie z większą ciekawością, a mniejszą surowością. W terapii można wspólnie przyjrzeć się temu, jak myśli, emocje i zachowania łączą się w codziennym życiu. Zmiana może zaczynać się od lepszego rozumienia własnych reakcji i ćwiczenia nowych sposobów odpowiadania na trudności.
Najważniejsze wnioski
-
Zamartwianie może dotyczyć wielu tematów i zmieniać się w ciągu dnia.
-
Nie każde zmartwienie jest bezużyteczne. Część pomaga zauważyć problem i podjąć działanie.
-
Sprawdzanie, dopytywanie i unikanie mogą przynosić chwilową ulgę, ale czasem podtrzymują potrzebę kolejnych zapewnień.
-
Warto odróżniać konkretny problem, na który można zareagować, od przewidywanego scenariusza.
-
Nie trzeba mieć całkowitej pewności, by zrobić mały, pomocny krok.
Czy częste zamartwianie oznacza lęk uogólniony?
Czy mogę całkowicie przestać się martwić?
Co mogę zrobić, kiedy nie potrafię przestać analizować?
Kiedy warto skonsultować się ze specjalistą?
Jeśli lęk i zamartwianie utrudniają Ci codzienne życie, możesz porozmawiać o tym ze specjalistą. Wspólne przyjrzenie się temu, jak powstaje i utrzymuje się trudność, może być pierwszym krokiem do poszukiwania bardziej pomocnych sposobów radzenia sobie.
Umów konsultację psychoterapeutycznąLiteratura
- Leahy, R. L., Lekarstwo na zmartwienia: jak w siedmiu krokach osiągnąć wewnętrzną harmonię, wydanie II polskie, Fraszka Edukacyjna, 2019.
- Robichaud, M., Dugas, M. J., The Generalized Anxiety Disorder Workbook: A Comprehensive CBT Guide for Coping with Uncertainty, Worry, and Fear, New Harbinger Publications, 2015. Informacje wydawcy
- Dugas, M. J., Robichaud, M., Cognitive-Behavioral Treatment for Generalized Anxiety Disorder: From Science to Practice, Routledge, 2007.